W latach 60-tych i 70-tych XX wieku w Państwowej Fabryce Wagonów we Wrocławiu (PAFAWAG) wyprodukowano dla ówczesnej Jugosławii 40 elektrycznych zespołów trakcyjnych wzorowanych na produkowanych tam jednostkach typu EN57. Znacząco większą liczbę stanowiły w tym zamówieniu jednostki czterowagonowe. Warto zwrócić uwagę na to, że PAFAWAG produkcję jednostek czterowagonowych dla PKP rozpoczął dopiero w 1976 roku. Zamówione przez koleje jugosłowiańskie jednostki zostały przystosowane do jazdy w górskich rejonach dawnej Jugosławii. W jednostkach zastosowane pewne zmiany w stosunku do egzemplarzy produkowanych dla krajowego przewoźnika czyli PKP. Mianowicie były to między innymi: wymuszona wentylacja silników trakcyjnych, oporniki wzmocnione pod względem termicznym, silniki z uzwojeniami o zmienionym przekroju i zwiększonej izolacji. Zmianą była również możliwość bocznikowania silników na pozycji szeregowej. Z racji lat w których pierwsze jednostki były wyprodukowane i dostarczone do Jugosławii, kiedy w Polsce I Sekretarzem KC PZPR był Władysław Gomułka (w latach 1956 – 1970), nieoficjalnie w Jugosławii nazwane zostały i taka nazwa funkcjonuje do dziś "Gomułkami". Po rozpadzie państwa Jugosławia "Gomułki" użytkowane są przez zarządy kolei słoweńskich i chorwackich.

Do obecnej Słowenii trafiły następujące jednostki:

Latem 1964 roku do ówczesnej Jugosławii przybyła z Polski na prezentację jednostka EN57-082. Informację o tym wydarzeniu wraz ze zdjęciem zamieściła gazeta "Nova Proga" w dniu 20 września 1964 roku.
          "Nie tak dawno na ljubljiańskiej stacji mogliśmy oglądać nowy elektryczny zespół trakcyjny na razie tylko podczas jazdy próbnej. Okazał się być na tyle dobrym pojazdem, że w najbliższych miesiącach będziemy mogli nie tylko go oglądać, ale także być jego użytkownikami. Zarząd Zakładów Kolejowych w Ljublianie zakupił w Polsce kilkanaście takich elektrycznych zespołów trakcyjnych. Zawarto już stosowną umowę. Nowe elektryczne zespoły trakcyjne są dobrze przystosowane do obsługi naszych linii kolejowych, są również bardzo wygodne. Są w dwóch wersjach: trójczłonowej i czteroczłonowej. Największa szybkość dla jednostek na równym poziomym torze wynosi 110 km/h, trójczłonowego na szlaku o nachyleniu 16‰ - 70 km/h, a czteroczłonowego na szlaku o nachyleniu 25‰ - 70 km/h. Pociągi będą mogły zabierać 524 podróżnych (trójczłonowe), lub 696 czteroczłonowe. Są szczególnie przystosowane do naszych linii kolejowych i dzięki nim przewóz pasażerów będzie lepszy, wygodniejszy, a przede wszystkim szybszy."
Źródło: Nova Droga, 20 września 1964 r., strona 3.

Do obecnej Chorwacji trafiło 10 jednostek czterowagonowych serii 311/320/315-100 wyprodukowanych w latach 1965 - 1966: -125/126, -127/128, -129/130, -131/132, -133/134, -135/136, -137/138, -139/140, -141/142, -143/144. Różnica między serią 311 i 320 polegała na tym, że wagony silnikowe serii 320 miały także przedział pierwszej klasy. W 1992 roku do Chorwacji przekazano dwie słoweńskie jednostki: 311-003 i 311-103/104. Wszystkie chorwackie jednostki mają obecnie nowe oznaczenia serii. Obecnie w Chorwacji użytkowana jest jedna jednostka po naprawie rewizyjnej o nr 6011-015/016, która wraz z jednostką 6011-003/004 przeszła w 2000 roku naprawę główną w ZNTK Mińsk Mazowiecki.

W latach 2000-2002 zakupiono w Słowenii nowe jednostki elektryczne serii 312 i 312/317. Ten okres to początek końca słoweńskich "Gomułek". W latach 2000 – 2001 pocięto na złom 3 jednostki (311-013, 311-011, 311-101/102), natomiast w 2004 roku 8 jednostek, które od wielu lat stały odstawione na stacji towarowej Ljubljana Moste (311-005, 311-006, 311-008, 311-012, 311-213/214, 311-217/218, 311-219/220, 311-227/228). Podobny los potkał jednostki 311-105/106, 311-121/122 i 311-215/216, które z powodu wypadków i pożarów znikły ze szlaków w latach 1979 i 1980. W 2003 roku sprzedano do Włoch dla kolei Ferrovia Emilia Romana 10 jednostek, z których 9 powróciło do Polski zataczając koło wokół Europy na przełomie lat 2006/2007. Jakiż zastanawiający wydaje się fakt, że Słoweńcy kupują nowe jednostki, natomiast my skupujemy stary złom w Europie, który notabene sami 40 lat temu wyprodukowaliśmy. Jednostki które wróciły do Polski: 311-001, 311-004, 311-007, 311-009, 311-010, 311-105/106 (dawna jednostka 311-123/124), 311-107/108, 311-201/202, 311-229/230. Wśród tych jednostek są dwie, które zasługują na szczególną uwagę, a mianowicie: 311-001, najstarsza z "Gomułek" i 311-229/230 – najnowsza. W 2005 roku eksploatowanych było jeszcze 9 "Gomułek". Najstarsza z eksploatowanych jednostek 311-002 miała zostać przekształcona na czynny eksponat muzealny. Niestety, z nowym 2007 rokiem napłynęły niezbyt miłe wieści ze Słowenii - jednostka 311-002 została wraz z jednostką 311-014 sprzedana do Słowacji (wyjechały do Trnavy 8 lutego 2007 roku). Jednostka 311-223/224 na skutek umyślnego podpalenia spłonęła w nocy z 15 na 16 stycznia 2007 roku na torach postojowych stacji Jesenice i została przeznaczona do kasacji (sprzedana do Słowacji w 2008r.). W marcu 2007 roku w służbie czynnej pozostały: 311-203/204, 311-209/210, 311-211/212, 311-221/222 i 311-225/226. W naprawie była 311-207/208. Na początku 2008 roku, a ściślej mówiąc 9 stycznia spalona jednostka 311-223/224 wyjechała w kierunku Słowacji. Czy ona również trafi jak pozostałe do Polski? Czas pokaże.

Byłe jugosłowiańskie jednostki które powróciły do Polski, od 2007 roku możemy spotkać na naszych torach. Są to jednostki Kolei Mazowieckich o nr EN57-3001, EN57-3002 i EN71-100 po remoncie wykonanym w ZNTK Mińsk Mazowiecki.

W tym miejscu wyjaśnię sposób numeracji słoweńskich jednostek: każdy poszczególny wagon jednostki posiada własne oznaczenie. Wagony doczepne oznaczone są jako 315, natomiast wagony silnikowe jako 311. Po tym następuje numer konkretnego wagonu, np.:

• jednostka 311-008 to skład trójwagonowy (jak nasz EN57) z wagonem silnikowym o nr 311-008 i dwóch wagonach doczepnych o nr 315-015 i 315-016;

• jednostka 311-209/210 to skład czterowagonowy (jak nasz EN71) z dwoma wagonami silnikowymi o nr 311-209 i 311-210 oraz dwóch wagonach doczepnych o nr 315-209 i 315-210.

 

311-002	311-008	311-014	311-203/204	311-207/208
311-209/210	311-211/212	311-221/222	311-223/224	311-225/226
Opracowanie: Wojciech Nowak, Andraž Briški-Javor. Wszelkie prawa zastrzeżone. Ostatnia aktualizacja tekstu: 2009-08-24.